Het interview is populairder dan ooit en dat is niet zo gek. Het is een unieke manier om aan informatie te komen. Een mooi gesprek van mens tot mens levert vaak bijzondere verhalen op. Maar dat gaat niet vanzelf, leerde ik in de afgelopen 25 jaar. Dus heb je binnenkort een interview? Lees eerst even dit of bewaar de tips voor later.

De voorbereiding

1 Een goede briefing

Een goed interview heeft een doel. In een goede briefing staat wat dat doel. Begin niet zonder dat je dat doel kristalhelder voor ogen hebt: Wat wil je van deze persoon te weten komen en waarom vraag je nu juist hem/haar? Wat is de aanleiding voor het interview?

De briefing bevat ook praktische zaken: Voor welke rubriek is het artikel bestemd? Hoeveel woorden mag het artikel tellen? Wordt het een superkort artikel of quote, dan kun je daar al in je interview rekening mee houden.

Werk je voor een redactie of communicatieafdeling die je geen uitgewerkte briefing stuurt, maak er dan zelf één en leg die even voor. Zelfs als ik voor mijn eigen blog interview maak ik een briefing. Zo zorg ik dat het interview precies de juiste informatie oplevert voor mijn blog.

2 Zorg dat je de juiste persoon te pakken hebt

Klinkt logisch, is het niet altijd. Als je wat dieper doorvraagt, zegt iemand maar al te vaak: “Dat is eigenlijk meer het terrein van mijn collega.” Toch jammer.

3 Live heeft voorkeur maar is geen voorwaarde

Moet een gesprek altijd face-to-face zijn? Soms lukt het niet om tegelijk op dezelfde locatie te zijn. Ik interviewde laatst op één dag een kweker in Peru en een brouwer in Ethiopië.

Skype vind ik dan een goed alternatief en heeft voor mij  de voorkeur boven de telefoon omdat je iemand ziet en ook lichaamstaal meekrijgt. Ik neem dan wel even wat meer tijd om een kletspraatje te maken, zodat we beiden aan het vaak wat vervormde geluid kunnen wennen. Ik neem ook dan het gesprek op met mijn mobiele telefoon zodat ik later de quotes kan checken.

4 Maak goede afspraken

Geef aan dat de man of vrouw die je gaat interviewen echt tijd vrij moet plannen voor het gesprek, ook als dat  via telefoon of Skype is. Juist dan moet je  echt even de tijd hebben om rustig met elkaar kunnen praten, zonder storende achtergrondgeluiden.

 

5 Weet wie er tegenover je zit

Ik grasduin – ook als ik een briefing heb – tevoren even op LinkedIn en op Google. Dat levert vaak interessante achtergrondinformatie op over mijn gesprekspartner. Soms gebruik ik die informatie niet in het gesprek. Maar het maakt altijd dat ik betere vragen stel.

6 Manage de verwachtingen

Sommige mensen willen graag tevoren “de vragen zien”. Begrijpelijk maar in de praktijk werkt het niet prettig. Tenzij het de koning of een minister betreft, vind ik dat dan ook geen goed plan. Het gevaar is dat er van je wordt verwacht dat je al die vragen keurig af loopt, waardoor er geen echt gesprek op gang komt. Wat ik doe, is tevoren aangeven wat de geïnterviewde kan verwachten. Welke onderwerpen ik wil bespreken. En wat het doel van het interview is en voor welk magazine (of krant of website of…) het wordt gebruikt.

Het gesprek

7 Begin rustig

We zijn geen Matthijs van Nieuwkerk. Hij en andere televisiepresentatoren beginnen vaak met een vraag die aankomt als een mokerslag. Maar bedenk je wel: dit is voorbereid. De gast heeft eerst diverse keren met de redactie gesproken. En de hele uitzending is al een keer geoefend. Dus die vraag lijkt uit het niets te komen, maar dat is niet zo. Begin jouw interview dus niet met zo’n “knal”, want dat schept schrik en afstand. Begin rustig, met een makkelijke vraag en bouw het gesprek langzaam op.

8 Gebruik geen vragenlijst maar een checklist

Puur alleen een lijstje vragen afwerken mogen alleen reporters voor de schoolkrant. Ik maak een checklist met de punten die in elk geval aan de orde moeten komen. Maar laat het gesprek de volgorde bepalen. Daarbij hop ik niet van het ene aandachtspunt naar het volgende. Een goed gesprek betekent: luisteren naar het antwoord, samenvatten als dat nodig is en vooral: doorvragen. Daarmee krijgt het gesprek en dus de antwoorden op je vragen veel meer diepte.

9 Maak oogcontact

Aantekeningen maken moet, want het zorgt dat je beter de lijn van het gesprek vasthoudt. Maar ik kijk niet steeds op mijn blaadje. En typ zeker niet mee op mijn laptop! Ook al kun je blind typen, je bent geen enquêteur, je wilt een goed gesprek. Dus kijk elkaar in de ogen en let ook op body language.

10 Houd de regie

Als iemand maar doorratelt over zijn favoriete onderwerp, moet je streng zijn en beleefd onderbreken. Stokpaardjes zijn zelden interessant. Ik heb gemerkt dat je beter tijdens het gesprek wat strenger kunt zijn dan na afloop constateren dat heel veel informatie hebt maar nog steeds niet dat waar je voor kwam. Met een slecht artikel is ook de geïnterviewde straks niet blij!

11 Gebruik de kracht van stilte

Ik laat af en toe een stilte vallen. Een van beiden gaat de stilte opvullen, en als ik diegene niet ben, krijg je vaak nog een heel mooie aanvulling op een antwoord.

12 Breng jezelf mee

Als je geen kruisverhoor wilt maar een gesprek, betekent dat dat je zelf ook wat mag zeggen. Ik vertel bijvoorbeeld over iets wat ik recent heb gehoord of gelezen of een eigen ervaring met het onderwerp van het interview.

13 Luister tussen de regels door

Als iemand drie keer zijn zoon citeert, vraag dan even naar die zoon. Als iemand steeds zegt dat het in Afrika heel anders gaat, vraag dan eens naar diens ervaringen in Afrika. Als iemand zegt dat hij begon bij de brouwerij op zijn veertiende, vraag daar dan eens op door. Dus als puber van veertien zat u daar al tussen de volwassenen….? Luister goed en breng wat je hoort weer in het gesprek.

14 Vertrek niet te snel

Als je je schrijfblok opruimt en je tas inpakt, krijg je vaak nog een mooie verrassing. Mensen ontspannen onwillekeurig als het interview voorbij is. Dan komt er vaak opeens iets belangrijks of een leuke anekdote! Zeker als je het gesprek opneemt, komt er geheid nog een interessante nabrander zodra je de recorder uitzet. Dus zorg dat je nog wat energie over hebt om juist die laatste zinnen te onthouden.

 

De afronding

15 Werk je interview zo snel mogelijk uit

Als ik een interview vlak na het gesprek uitwerk, voel ik nog de sfeer en heb je nog de manier van spreken van de geïnterviewde in gedachten. En de belangrijkste quotes schrijf ik uit mijn hoofd op. Ik heb gemerkt dat als ik een interview soms door drukte een poosje moet uitstellen, ik daarna veel meer tijd nodig om er een goed verhaal van te maken. Vaak moet ik eerst de hele opname weer afluisteren om me precies te herinneren hoe het gesprek verliep. Niet handig.

16 Gebruik niet de hele opname

Je bent geen notulist, maar een schrijver. Als je gewoon alles uittypt wat er gezegd wordt, krijg je meestal een saaie opsomming in plaats van een boeiend verhaal. Aan jou en mij de taak om een interview te creëren dat iets doet met de lezer. Dat doe ik onder andere door met het belangrijkste te beginnen, een lezer met een goede intro het verhaal in te trekken. Ik kies mijn materiaal met zorg en laat me niet te veel beïnvloeden door de stortvloed aan informatie die ik heb gekregen. Niet alles past in mijn verhaal. Ik weet hoe ik mijn lezer het beste kan boeien. Dat is mijn vak.

17 Vraag naar voorbeelden en anekdotes

Met voorbeelden wordt het verhaal leuker en beeldender. Zeker ook als er ruimte is voor situatieschetsen en anekdotes. Door ernaar te vragen, stuur ik iemands denken even een andere kant op. Dat levert vaak iets op waarvan mijn gesprekspartner tevoren niet wist dat hij het zou gaan vertellen. Dat maakte ik bijvoorbeeld mee toen….

18 Durf ook “domme” vragen te stellen

Natuurlijk is het slim om je in te lezen. Maar blijf wel alert op jargon en complexe materie. Als interviewer ben je ook de zeef die dingen die voor de gemiddelde lezer te ingewikkeld zijn, uit het verhaal moet filteren. Namens de lezer zeg ik: dat begrijp ik niet helemaal. Want: ik kan alleen goed over iets schrijven, moeilijk of makkelijk, met of zonder jargon en lange zinnen, als ik precies weet hoe het zit. Ik weet zeker dat dat voor jou ook geldt.

19 Vat lastige dingen even samen

Wordt een verhaal heel technisch of gedetailleerd, dan vat ik vaak even in mijn eigen woorden samen wat er gezegd is.

En laat dan een stilte vallen.

Dus je bedoelt…? Dus je zegt eigenlijk….?

Echt, zelfs of misschien juist topwetenschappers kunnen in Jip en Janneke-taal uitleggen wat hun onderzoek precies inhoudt, het kost soms alleen wat moeite omdat ze het niet gewend zijn. Als het niet lukt en ik ten einde raad ben, zeg ik: als je iemand op een verjaardagsfeestje vertelt over dit onderzoek, wat zeg je dan? Die vraag helpt mijn gesprekspartner om het nog eens heel concreet en eenvoudig uit te leggen. Hoe ‘complex’ je vervolgens je interview uitschrijft, hangt af van je lezersgroep. Zijn dat een collega-wetenschappers of het grote publiek?

20 Wees vriendelijk

Mensen vinden een interview bijna altijd spannend. Zelfs als ze ceo zijn en vaak meewerken aan interviews. Stel je gesprekspartner dus even op zijn gemak. Wees vriendelijk en voorkomend. Als je verbinding maakt, krijgt degene die je interviewt vertrouwen in het resultaat en kan hij of zij ontspannen. Dat levert een mooier gesprek op en dus ook een mooiere tekst straks.

21 Neem tijdschrift, krant of website mee

Het lijkt misschien raar, maar het overkomt mij nogal eens dat de persoon die ik ga interviewen niet precies weet waarin het interview gepubliceerd zal worden. Daarom neem ik het betreffende tijdschrift, vakblad of krant vaak mee of laat ik de website zien en de rubriek waarvoor het interview bedoeld is. Mensen vinden het prettig om te weten wat ze kunnen verwachten. En je weet meer vertrouwen zorgt voor een beter verhaal.

22 Stuur het interview ter visie

Het is de grootste angst van mensen dat het interview met hen wordt geplaatst zonder dat ze het nog hebben kunnen inkijken. Als ik iemand interview zeg ik er altijd duidelijk bij dat ik hen het resultaat mail en dat ze onjuistheden altijd kunnen aanpassen.

23 Wees coulant

Als iemand iets wil veranderen dat wel juist is maar waar hij of zij spijt van heeft, sta ik dat bijna altijd toe. Bedenk je dat interviews/artikelen/blogs nog jarenlang blijven circuleren via online media. Dat er dan iets in staat waar een deskundige niet blij van wordt, dat gun je niemand. Soms, als er ruimte is, kunnen mensen ook nog iets aanvullen. Of nasturen.

24 “Wil je mij nog iets vragen?”

Als afronding zeg ik wel eens: “Dank voor dit gesprek, ik heb nu heel veel aan jou gevraagd, wil je mij misschien nog iets vragen?” Dat levert vaak een verrassende afronding van het gesprek op. Een paar keer moest mijn gesprekspartner nog op de foto en vroeg wat ik van de setting/zijn stropdas vond. Een andere keer vroeg iemand of ik een keer mee naar de film wilde… De meeste mensen ervaren het als heel prettig als je zo goed naar hen luistertk!

Sasja als interviewer

100 interviews mocht ik alleen al afnemen in het afgelopen jaar. En dit jaar zit ik 25 jaar in het mooie tekstvak dus reken maar uit hoeveel interviews ik al heb gehouden! Van de voorzitter van de raad van bestuur tot de man die asperges kweekt in Peru (voor rvo.nl), van de eerste vrouwelijke People and Culture Officer die ik ken tot de vrouw die een cursus geeft om stellen te weerhouden van een scheiding.

Ik schreef op basis van interviews artikelen over bier brouwen, dijken bouwen, een casino besturen, drogisterijen, aardappelen, mout, parfum, asfalt en nog veel meer. En nog altijd word ik blij als ik ’s ochtends zie dat er een interview op mijn agenda staat.

 

Natuurlijk ging er ook bij mij wel eens iets mis. Bedacht ik achteraf nog een hele goede vraag – die ik dus niet heb gesteld. Of zat er een enthousiaste communicatiemedewerker bij het interview waardoor degene die ik interviewde niet lekker in zijn verhaal kwam.

 

Hierboven een greep uit wat ik leerde. Heb je nog een vraag? Stel hem hieronder!

Wil je zelf ook snel een goed artikel leren schrijven, al dan niet met behulp van een interview? Kijk gerust even bij mijn schrijftrainingen.